จากกระดาษสู่หนังสือจริง — ทำเล่มและเข้าเล่มหนังสือเล่มเล็ก

เมื่อมาถึงตรงนี้ เรื่องของเราผ่านการคิด วางโครง เขียน แก้ไข แบ่งหน้า และทำ Storyboard มาเรียบร้อยแล้ว ภาพแต่ละหน้ารู้แล้วว่าจะวาดอะไร ข้อความแต่ละส่วนก็รู้แล้วว่าจะวางไว้ตรงไหน

สิ่งที่อยู่ตรงหน้าเราตอนนี้จึงไม่ใช่แค่ "เรื่องหนึ่งเรื่อง" อีกต่อไป ถึงเวลาที่เรื่องนั้นจะกลายเป็น หนังสือจริงหนึ่งเล่ม

ก่อนทำเล่ม ต้องมองหนังสือทั้งเล่มให้ออกก่อน

การทำหนังสือเล่มเล็กไม่ได้เริ่มจากหยิบกระดาษขึ้นมาแล้วพับทันที เพราะเมื่อกระดาษหนึ่งแผ่นถูกพับ หน้าที่อยู่ติดกันตอนกางออกอาจไม่ได้อยู่ติดกันเมื่อประกอบเป็นเล่ม นี่เป็นจุดที่เด็กมักสับสนในช่วงแรก

ก่อนลงมือกับชิ้นงานจริง เราจึงควรมีแบบหรือเล่มทดลองไว้ดูตำแหน่งก่อนว่า หน้าปกอยู่ตรงไหน ด้านในปกอยู่ตรงไหน คำนำอยู่ตรงไหน เนื้อเรื่องเริ่มหน้าใด และเมื่อพลิกไปเรื่อย ๆ จนถึงหน้าสุดท้าย ตำแหน่งต่าง ๆ จะไปอยู่ตรงไหนเมื่อพับและประกอบเข้าด้วยกัน

Storyboard ที่ทำไว้ก่อนหน้านี้ช่วยให้รู้ว่า แต่ละหน้าต้องมีเนื้อหาและภาพอะไร ส่วนแบบจำลองการพับช่วยให้รู้ว่า หน้านั้นต้องไปอยู่ตรงไหนบนกระดาษจริง สองอย่างนี้ทำงานร่วมกัน

จากหน้าที่วางไว้ สู่กระดาษจริง

 

บริหารเวลา 6 ชั่วโมง และตรวจงานก่อนส่ง

การแข่งขันหนังสือเล่มเล็กมีเวลาจำกัด ตั้งแต่ได้รับหัวข้อ คิดเรื่อง วางโครงเรื่อง ทำ Storyboard เขียนเนื้อหา วาดภาพ ระบายสี ไปจนถึงประกอบเล่มและตรวจความเรียบร้อย ทุกอย่างต้องเกิดขึ้นภายในเวลาที่กำหนด

เพราะฉะนั้น สิ่งที่ต้องฝึกไม่ใช่แค่ให้เด็ก "ทำหนังสือเป็น" แต่ต้องฝึกให้ ทำงานเป็นระบบภายใต้เวลาจริง ด้วย

จากประสบการณ์ของฉัน การบริหารเวลาไม่ได้เริ่มในวันแข่งขัน แต่เริ่มตั้งแต่วันที่เราซ้อมเด็ก

ซ้อมอย่างไร วันแข่งก็ทำอย่างนั้น

แบ่งงานเด็ก 3 คนอย่างไร ให้หนังสือทั้งเล่มไปในทิศทางเดียวกัน

 

แบ่งงานเด็ก 3 คนอย่างไร ให้หนังสือทั้งเล่มไปในทิศทางเดียวกัน

การทำหนังสือเล่มเล็กเป็นงานของทีม เด็ก 3 คนต้องช่วยกันตั้งแต่คิดเรื่อง เขียนเรื่อง วาดภาพ ระบายสี ไปจนถึงประกอบเป็นหนังสือหนึ่งเล่ม แต่การทำงานเป็นทีมไม่ได้แปลว่าต้องแบ่งตายตัวว่าใครเขียน ใครวาด หรือใครระบายสีตั้งแต่ต้นจนจบ

จากประสบการณ์ของฉัน ก่อนแบ่งหน้าที่ สิ่งที่ควรทำก่อนคือ ทำความรู้จักความสามารถและความถนัดของเด็กแต่ละคนให้ดีเสียก่อน

ทุกคนต้องทำได้ แต่แต่ละคนควรมีจุดเด่นของตัวเอง

ตอนฝึก ฉันให้เด็กทุกคนเรียนรู้และฝึกทักษะทุกด้าน ทั้งคิดเรื่อง เขียน วาดภาพ ระบายสี วัด ตัด และประกอบเล่ม

เหตุผลคือในวันทำงานจริง เราแยกงานกันเด็ดขาดแบบ "นี่ไม่ใช่หน้าที่ของฉัน" ไม่ได้ เมื่อคนหนึ่งยังทำไม่เสร็จ อีกคนต้องเข้าไปช่วยได้ทันที

หลักของฉันจึงเป็นแบบนี้

 

ลงสีหนังสือเล่มเล็กอย่างไรให้สวย สม่ำเสมอ และทันเวลา

การลงสีหนังสือเล่มเล็กเป็นงานที่ต้องอาศัยเทคนิค แต่สิ่งที่สำคัญกว่าการรู้เทคนิคคือ การฝึกจนเกิดความชำนาญ

เราสามารถบอกเด็กได้ว่าควรจับสีอย่างไร ลงน้ำหนักมือแค่ไหน ไล่สีอย่างไร หรือควรเลือกใช้สีแบบใด แต่ถ้าครูไม่เคยลงมือทำเองมาก่อน และเด็กไม่ได้ฝึกฝนอย่างต่อเนื่อง ความรู้เหล่านั้นก็ยังไม่กลายเป็นทักษะที่ใช้ได้จริงในวันแข่งขัน

จากประสบการณ์ของฉัน การฝึกลงสีหนังสือเล่มเล็กจึงมีคนที่ต้องเรียนรู้ไปพร้อมกันสองฝ่าย คือ ครูผู้ฝึกและเด็กผู้ลงมือทำ

ครูควรลองลงสีด้วยตัวเองก่อนสอนเด็ก

 

ก่อนลงสีหนังสือเล่มเล็ก ทำไมควรกำหนดสีตัวละครไว้ก่อน

จากบทความก่อน เราพูดถึงการทำ "ต้นแบบตัวละคร" เพื่อให้ตัวละครคนเดิมยังคงมีลักษณะเดิมตั้งแต่หน้าแรกจนถึงหน้าสุดท้าย แต่มีอีกเรื่องหนึ่งที่ควรกำหนดไปพร้อมกัน นั่นคือ สีประจำตัวละคร

เพราะถึงเราจะวาดหน้าตา ทรงผม และเสื้อผ้าเหมือนเดิมทุกหน้า แต่ถ้าหน้าแรกเด็กหญิงใส่เสื้อสีเหลือง หน้าต่อมาเสื้อกลายเป็นสีส้ม และอีกหน้ากลายเป็นสีชมพู ความต่อเนื่องของตัวละครก็หายไปได้เหมือนกัน โดยเฉพาะหนังสือเล่มเล็กที่มีภาพประกอบต่อเนื่องหลายหน้า การกำหนดสีก่อนลงมือจริงจึงไม่ใช่เพียงเรื่องความสวยงาม แต่เป็นส่วนหนึ่งของการวางแผนงาน

สีช่วยให้คนอ่านจำตัวละครได้

 

วาดตัวละครอย่างไร ให้เป็นคนเดิมตั้งแต่หน้าแรกจนถึงหน้าสุดท้าย

เวลาฝึกเด็กทำหนังสือเล่มเล็ก ปัญหาเล็ก ๆ ที่ฉันพบได้บ่อยคือ ตัวละครคนเดียวกัน แต่พอเปลี่ยนหน้าแล้วกลับดูเหมือนเป็นคนละคน

หน้าแรกเด็กหญิงผมยาว หน้าต่อมาผมสั้นลง ตอนต้นใส่เสื้อสีเหลือง ผ่านไปอีกสองหน้าเสื้อกลายเป็นสีชมพู บางครั้งรูปหน้าเปลี่ยน ทรงผมเปลี่ยน เสื้อผ้าเปลี่ยน หรือแม้แต่ส่วนสูงและรูปร่างก็เปลี่ยนไปเรื่อย ๆ จนถ้าไม่อ่านเนื้อเรื่องประกอบ คนดูภาพอาจไม่แน่ใจด้วยซ้ำว่านี่คือตัวละครคนเดิม

เรื่องนี้เกิดขึ้นได้ง่าย โดยเฉพาะเมื่อเด็กต้องวาดตัวละครตัวเดิมซ้ำหลายครั้งในท่าทางและเหตุการณ์ที่แตกต่างกัน และวิธีแก้ก็ไม่ใช่การบอกเด็กเพียงว่า "วาดให้เหมือนเดิมนะ" เพราะคำว่า "เหมือนเดิม" ยังไม่ได้ช่วยให้เด็กรู้ว่า อะไรคือสิ่งที่ต้องเหมือน

ก่อนวาดลงหนังสือ ให้สร้าง "ต้นแบบตัวละคร" ก่อน