รวบรวมบทความและสื่อจากประสบการณ์การสอนและการสร้างสรรค์งานจริง ทั้งการทำหนังสือเล่มเล็ก การฝึกนักเรียนทำชิ้นงาน สื่อการเรียนรู้ ใบงาน งานประดิษฐ์ และการทำอีบุ๊ก โดยเน้นขั้นตอนที่สามารถนำไปใช้ได้จริง

วันเสาร์ที่ 15 สิงหาคม พ.ศ. 2569

พู่กันสำหรับสีไม้ระบายน้ำ เลือกแบบไหนสำหรับฝึกและแข่งขัน

หลังจากพูดถึง สีไม้ระบายน้ำ แล้ว อุปกรณ์ที่ต้องใช้คู่กันและมีความสำคัญไม่แพ้กันก็คือ “พู่กัน”

สีไม้ระบายน้ำบางรุ่น เช่น Faber-Castell หลายชุด มีพู่กันแถมมาให้ในกล่อง ซึ่งสามารถนำมาใช้ทดลองหรือฝึกระบายได้ แต่ถ้าเป็นการฝึกอย่างจริงจังหรือเตรียมสำหรับการแข่งขัน พู่กันเพียงด้ามเดียวอาจไม่เพียงพอ เพราะในการทำงานจริง เราต้องใช้พู่กันหลายขนาดตามพื้นที่และรายละเอียดของภาพ

เลือกพู่กันอย่างไร

ส่วนตัวไม่ได้ยึดติดกับยี่ห้อใดเป็นพิเศษ และไม่ได้มีหลักว่าต้องใช้พู่กันราคาแพง สิ่งที่มักพิจารณาคือ

ขนนุ่ม • ขนแน่น • อุ้มน้ำได้ดี • ขนไม่หลุดง่าย • เกลี่ยสีได้สม่ำเสมอ

สำหรับงานสีไม้ระบายน้ำ หน้าที่สำคัญของพู่กันคือ พาน้ำไปละลายและเกลี่ยสีที่ระบายไว้ หากพู่กันอุ้มน้ำและปล่อยน้ำได้เหมาะสม จะช่วยให้ควบคุมการกระจายตัวของสีได้ง่ายขึ้น

จากที่เคยใช้ในการฝึกนักเรียน ส่วนใหญ่เลือกใช้พู่กันของ Renaissance หรือ Master Art ซึ่งหาซื้อได้ทั่วไป ราคาอยู่ในระดับที่เหมาะกับการนำมาฝึกนักเรียน และมีหลายรูปทรงหลายขนาดให้เลือก

อย่างไรก็ตาม นี่เป็นเพียงตัวเลือกจากประสบการณ์ที่เคยใช้ ไม่ได้หมายความว่าจะต้องใช้สองยี่ห้อนี้เท่านั้น ครูผู้ฝึกสามารถเลือกพู่กันยี่ห้ออื่นที่มีคุณสมบัติเหมาะสมและอยู่ในงบประมาณได้เช่นกัน

ควรมีทั้งพู่กันหัวกลมและหัวแบน

สำหรับการฝึก ผู้เขียนจะเตรียมพู่กันหลายขนาด และมีทั้ง หัวกลมและหัวแบน เพื่อให้เด็กเลือกใช้ตามลักษณะของงาน

ไม่จำเป็นต้องกำหนดตายตัวว่าภาพประเภทใดต้องใช้เบอร์อะไร เพราะเมื่อฝึกไปเรื่อย ๆ เด็กจะเริ่มเรียนรู้ด้วยตัวเองว่าพื้นที่ลักษณะใดเหมาะกับพู่กันขนาดไหน

หลักง่าย ๆ คือ

พื้นที่เล็กหรือรายละเอียดเล็ก → ใช้พู่กันขนาดเล็ก
พื้นที่กว้าง → ขยับไปใช้พู่กันขนาดใหญ่ขึ้น

งานที่ต้องการเก็บรายละเอียดหรือเส้นเล็ก ๆ สามารถเลือกพู่กันหัวเล็ก ส่วนพื้นที่กว้าง เช่น ท้องฟ้า พื้นหลัง หรือบริเวณที่ต้องการลงน้ำเป็นพื้นที่มาก ก็เลือกพู่กันขนาดใหญ่ขึ้นให้เหมาะกับงาน

พู่กันดีแค่ไหน ก็ต้องฝึกควบคุมน้ำ

สิ่งสำคัญกว่าราคาของพู่กันคือ

ต่อให้ใช้พู่กันราคาแพงหรือคุณภาพดีเพียงใด หากเด็กยังควบคุมปริมาณน้ำไม่ได้ งานก็สามารถเสียได้ทันที น้ำมากเกินไปอาจทำให้สีไหลออกจากบริเวณที่ต้องการ สีผสมกันจนเลอะ หรือทำให้กระดาษเปียกมากเกินไป

ดังนั้นการฝึกใช้พู่กันจึงไม่ได้ฝึกเพียงการระบายสี แต่ต้องฝึกตั้งแต่ การจุ่มน้ำ การซับน้ำ การกะปริมาณน้ำในขนพู่กัน และการสังเกตว่าพื้นที่แต่ละส่วนควรใช้น้ำมากน้อยเพียงใด

ทักษะเหล่านี้ไม่ได้เกิดจากพู่กันราคาแพง แต่เกิดจากการลงมือทำซ้ำ ๆ จนเกิดความชำนาญ

พู่กันแท็งก์น้ำ ใช้ฝึกได้และเด็กสนุก

อุปกรณ์อีกชนิดหนึ่งที่สามารถนำมาใช้ในการฝึกได้คือ พู่กันแท็งก์น้ำ (Water Brush)

พู่กันชนิดนี้มีช่องสำหรับบรรจุน้ำอยู่ภายในด้าม เติมน้ำครั้งเดียวแล้วค่อย ๆ บีบให้น้ำออกมายังส่วนพู่กันขณะใช้งาน มีหลายขนาดและใช้งานค่อนข้างสะดวก

เมื่อนำมาให้เด็กทดลอง เด็กมักรู้สึกสนุกกับการบีบน้ำออกจากด้ามและทดลองระบายในรูปแบบต่าง ๆ จึงสามารถนำมาใช้สลับในการฝึก เพื่อให้เด็กได้เรียนรู้การใช้อุปกรณ์หลายรูปแบบ

แต่หากเป็นการเตรียมตัวสำหรับการแข่งขันจริง ส่วนตัวจะเน้นให้เด็กฝึกกับ พู่กันด้ามธรรมดาที่ต้องจุ่มน้ำ มากกว่า เพราะสามารถควบคุมปริมาณน้ำด้วยการจุ่มและซับได้ละเอียดกว่า และเป็นทักษะที่ควรฝึกให้คุ้นมือ

ไม่ได้มีแค่พู่กันเท่านั้น

การทำงานสีน้ำหรือสีไม้ระบายน้ำไม่จำเป็นต้องจำกัดเทคนิคอยู่เฉพาะพู่กัน

ในพื้นที่กว้างสามารถประยุกต์ใช้อุปกรณ์อื่น เช่น ฟองน้ำชุบน้ำ ช่วยทำให้กระดาษเปียก หรือสร้างพื้นผิวบางลักษณะก่อนลงสีได้เช่นกัน

เครื่องมือจึงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของงาน ส่วนจะหยิบอะไรมาใช้ เมื่อไร และใช้กับพื้นที่แบบไหน ขึ้นอยู่กับ เทคนิค ประสบการณ์ และลักษณะของภาพ

การล้างและเก็บรักษาพู่กันหลังใช้งาน

การดูแลพู่กันอย่างถูกวิธีช่วยรักษาขนพู่กันให้นุ่ม คงรูป และใช้งานได้นานขึ้น

ล้างทันทีหลังใช้ ด้วยน้ำสะอาดจนไม่มีสีตกค้าง โดยเฉพาะบริเวณโคนขน
จัดขนให้เข้ารูป หลังล้าง แล้วซับน้ำเบา ๆ ไม่ดึงหรือขยี้ขนพู่กัน
ไม่แช่พู่กันค้างไว้ในแก้วน้ำ เพราะขนอาจงอ บาน และเสียทรง
วางในแนวราบให้แห้ง โดยไม่ให้ขนถูกกดทับ และเก็บเมื่อแห้งสนิท
พู่กันแท็งก์น้ำ ควรเทน้ำออก ล้างหัวและแท็งก์ให้สะอาด แล้วผึ่งให้แห้งก่อนเก็บ

การสอนให้เด็กดูแลอุปกรณ์หลังใช้งาน ก็เป็นส่วนหนึ่งของการฝึกทำงานศิลปะเช่นเดียวกัน

สรุปแล้วควรซื้อพู่กันแบบไหน?

สำหรับผู้ที่เพิ่งเริ่มฝึก ไม่จำเป็นต้องซื้อพู่กันราคาแพงจำนวนมากตั้งแต่แรก

เลือกพู่กันคุณภาพเหมาะสม มีทั้ง หัวกลมและหัวแบน และมีขนาด เล็ก กลาง และใหญ่ ให้เด็กได้ทดลองใช้ก่อนก็เพียงพอ

เมื่อฝึกไปสักระยะ เด็กจะค่อย ๆ รู้ว่าตัวเองถนัดพู่กันลักษณะใด และควรเลือกขนาดไหนสำหรับงานแต่ละส่วน

จากประสบการณ์ที่เคยใช้ Renaissance และ Master Art เป็นสองตัวเลือกที่สามารถนำมาใช้ฝึกได้ ราคาไม่สูงเกินไปและหาซื้อค่อนข้างง่าย แต่สามารถเลือกยี่ห้ออื่นที่มีคุณสมบัติใกล้เคียงกันได้เช่นกัน