บทที่ 4 วิธีทำปกและเข้าเล่มหนังสือเล่มเล็ก

 

บทที่ 4 วิธีทำปกและเข้าเล่มหนังสือเล่มเล็ก

ขั้นตอนสำคัญที่ทำให้ชิ้นงานแข็งแรง เรียบร้อย และสวยงาม

มาถึงขั้นตอนสำคัญของการทำหนังสือเล่มเล็กกันแล้วค่ะ นั่นคือ การทำปกและเข้าเล่ม

การเข้าเล่มแบบนี้เป็นรูปแบบที่ค่อนข้างมาตรฐาน ให้ชิ้นงานที่แข็งแรง ทนทาน เปิดใช้งานได้ดี และเมื่อทำอย่างประณีตแล้ว รูปเล่มจะดูเรียบร้อยสวยงามมาก

สิ่งสำคัญคือ ความแม่นยำในการวัด ตัด วาง และพับ โดยเฉพาะตัวเลขที่เป็นจุดทศนิยม อย่าเพิ่งมองว่าเป็นรายละเอียดเล็กน้อย เพราะความคลาดเคลื่อนเพียงไม่กี่มิลลิเมตรก็ส่งผลต่อรูปเล่มสำเร็จได้

บทความนี้ใช้หนังสือเรื่อง Hansel & Gretel เป็นตัวอย่าง ขนาดต่าง ๆ จึงเป็นขนาดจากชิ้นงานจริงเล่มนี้ หากนำไปใช้กับหนังสือขนาดอื่น สามารถปรับตัวเลขตามขนาดและความหนาของชิ้นงานได้ค่ะ

อุปกรณ์เพิ่มเติมสำหรับทำปก

1. กระดาษ 100 ปอนด์ ขนาดใหญ่กว่า A4

2. กระดาษกล่อง หรือบางครั้งเรียกว่า กระดาษหลังภาพ มีหลายความหนา แนะนำให้เลือกชนิดไม่หนามาก เพราะถ้าหนาเกินไปจะตัดและพับได้ยาก

ถ้าไม่มีกระดาษกล่อง ใช้อะไรแทนได้?

สามารถใช้กระดาษ 100 ปอนด์ ขนาด A4 พับครึ่ง แล้วซ้อนกันประมาณ 4–5 แผ่นเพื่อเพิ่มความหนาได้ โดยนับครึ่งกระดาษเป็น 1 แผ่น

วิธีนี้ใช้แทนกระดาษกล่องได้ และชิ้นงานที่ได้ก็มีเสน่ห์ไปอีกแบบหนึ่ง

ขั้นตอนที่ 1 เตรียมไส้ปก

 

ตัดขนาด 14.3 x 21 cm.  จำนวน  2 ชิ้น
ขนาด 1 x 21  cm.  จำนวน  1 ชิ้น

เริ่มจากตัดกระดาษกล่องสำหรับทำไส้ปก ดังนี้

• ขนาด 14.3 × 21 ซม. จำนวน 2 ชิ้น สำหรับปกหน้าและปกหลัง

• ขนาด 1 × 21 ซม. จำนวน 1 ชิ้น สำหรับสันปก

ขนาดเหล่านี้ ไม่ได้เป็นกฎตายตัว เพราะขึ้นอยู่กับขนาดของส่วนเนื้อหา ความหนาของวัสดุ และความแม่นยำในการตัดของแต่ละคนด้วย

สำหรับหนังสือ Hansel & Gretel เล่มนี้ หลังจากตัดขอบส่วนเนื้อหาให้เรียบร้อยแล้ว เมื่อวัดจากสันถึงริมจะมีขนาดประมาณ 14.5 × 20 ซม.

โดยทั่วไป ถ้าต้องการให้หนังสือดูสวย ปกควรมีขนาดใหญ่กว่าส่วนเนื้อหาเล็กน้อย เพื่อให้มีขอบปกยื่นออกมาปกป้องเนื้อหาด้านใน

ทำไมตัวเลขไส้ปกจึงดูเล็กกว่าส่วนเนื้อหา?

ตัวเลขถูกต้องแล้วค่ะ ไม่ต้องงง

เมื่อเรานำไส้ปกไปหุ้มด้วยกระดาษ และเผื่อระยะระหว่างไส้ปกกับสันแล้ว ขนาดปกสำเร็จจะเพิ่มขึ้น ทำให้ขอบปกยื่นออกจากส่วนเนื้อหาได้ประมาณ 0.5 ซม.

ขั้นตอนที่ 2 เตรียมกระดาษสำหรับหุ้มปก

 

ระบายสีให้เกินสันทบด้านขอบ เวลาพับจะได้มองเห็นสีปก
สวย ๆ ทั้งด้านนอกด้านใน

ก่อนประกอบปก ให้ระบายสีหรือตกแต่งกระดาษสำหรับหุ้มปกตามแบบที่ต้องการ

เวลาระบายสี ควรระบายให้เลยแนวที่จะพับเข้าไปด้านใน อย่าหยุดสีพอดีกับขอบไส้ปก เพราะเมื่อพับกระดาษแล้ว เราจะยังมองเห็นสีต่อเนื่องทั้งด้านนอกและบริเวณขอบด้านใน ทำให้งานเรียบร้อยกว่า

จะระบายสีบาง หนา หรือเข้มเพียงใดก็ออกแบบได้ตามต้องการ

สำหรับตัวอย่างเล่มนี้ พื้นที่บางส่วนเว้นไว้สำหรับติดภาพปกแยกต่างหาก แต่ในเล่มอื่นสามารถออกแบบและวาดภาพลงบนกระดาษหุ้มปกโดยตรงได้เช่นกัน

ขั้นตอนที่ 3 วางไส้ปก

 

แปะไส้ปกจะเป็นดังรูปติดกระดาษสองหน้าแล้ววางไส้ปก  

ระยะห่างระหว่างไส้ปกแต่ละชิ้น เล่มนี้ห่าง 0.8 cm. ไว้กดร่องจะทำให้หนังสือเปิดง่าย

พลิกกระดาษหุ้มปกขึ้นด้านหลัง จากนั้นติดกระดาษกาวสองหน้าบนไส้ปก แล้ววางไส้ปกทั้ง 3 ชิ้นลงบนกระดาษ

ลำดับคือ

ปกหลัง — สันปก — ปกหน้า

สำหรับหนังสือตัวอย่างเล่มนี้ เว้นระยะระหว่างไส้ปกแต่ละชิ้นประมาณ 0.8 ซม.

ช่องว่างตรงนี้สำคัญมาก เพราะเป็นบริเวณที่เราจะกดให้เกิดร่องพับ ช่วยให้ปกสามารถเปิด–ปิดได้สะดวก

จุดทศนิยมสำคัญจริง ๆ

ตัวเลข 0.8 ซม. ไม่ได้เขียนเล่น ๆ ค่ะ

การทำปกแบบนี้ต้องอาศัยความละเอียดและการฝึกทำจนชำนาญ เพราะเมื่อเปลี่ยนขนาดกระดาษ เปลี่ยนความหนาของไส้ปก หรือเปลี่ยนความหนาของหนังสือ ระยะต่าง ๆ ก็อาจต้องเปลี่ยนตาม

แม้วัสดุจะหนาขึ้นเพียงเล็กน้อย ผลที่ได้ก็อาจแตกต่างกันแล้ว

เพราะฉะนั้น ตัวเลขในบทความนี้ให้ใช้เป็นแนวทางจากชิ้นงานตัวอย่าง แล้วค่อยสังเกตและปรับให้เหมาะกับงานของตัวเองค่ะ

ขั้นตอนที่ 4 ตัดมุมและพับกระดาษหุ้มปก

 

ใช้ที่พับกระดาษ กดมุม หรืออะไรก็ได้แบน ๆ อย่าคมนะ กดส่วนเกินเข้าไป

 

แล้วพับส่วนบนลงมา

การตัดมุมเป็นอีกจุดหนึ่งที่มีผลต่อความสวยของชิ้นงาน

เมื่อตัดมุมกระดาษ อย่าตัดชิดมุมไส้ปกจนเกินไป ควรเหลือกระดาษเผื่อไว้เล็กน้อย เพื่อให้เวลาพับแล้วกระดาษสามารถปิดมุมไส้ปกได้สนิท

ติดกระดาษกาวสองหน้าบริเวณที่จะพับ แล้วเริ่มพับด้านใดด้านหนึ่งลงมา

บริเวณมุม ให้ใช้ มีดพับ หรือวัสดุแบน ๆ ที่ไม่มีคม กดส่วนกระดาษที่เกินเข้าไปก่อน แล้วจึงพับอีกด้านทับลงมา

วิธีนี้จะช่วยให้มุมปกปิดสนิทและเรียบร้อยขึ้น

ทำเช่นเดียวกันให้ครบทั้ง 4 ด้าน

ขั้นตอนที่ 5 ทำร่องปก

 

ทำให้ครบทุกด้าน จากนั้นใช้ส่วนโค้งของด้ามคัตเตอร์กดตามร่องระหว่างไส้ปก

 เพื่อให้พับได้ง่ายและเรียบร้อย แล้วติดกาวให้แน่นหนา

บริเวณช่องว่างระหว่างไส้ปกกับสัน ให้กดกระดาษลงไปตามแนวร่อง เพื่อให้ปกสามารถพับได้ง่าย

มุมเมื่อพับแล้ว ดูชัด ๆ 

 

หากจำเป็น สามารถใช้คัตเตอร์ช่วย กรีดเบา ๆ ตามแนวร่อง เพื่ออำนวยให้เกิดแนวพับ แต่ต้องระวังอย่างมาก ไม่กรีดลึกจนกระดาษขาด

จากนั้นติดกาวให้แน่นและกดร่องอีกครั้ง

ด้านนอก

 

เมื่อทำเสร็จแล้ว ลองคว่ำปกลงและพับเปิด–ปิดดู กระดาษควรพับไปตามแนวไส้ปกอย่างเป็นธรรมชาติ

สามารถเขียน ชื่อหนังสือลงบนสันปก ได้ในขั้นตอนนี้

หมายเหตุจากงานเดิม: ตอนทำตัวอย่างเล่มนี้ถ่ายภาพขั้นตอนการพับร่องไว้ไม่ละเอียดนัก จึงจะมีตัวอย่างจากเล่มอื่นเพิ่มเติมในภายหลัง

ขั้นตอนที่ 6 ทำปกหน้าและปกหลัง

ปกหลัง - ปกหน้า

 
ตัดกระดาษสำหรับทำภาพ ปกหน้าและปกหลัง จำนวน 2 ชิ้น

ขนาดไม่จำเป็นต้องกำหนดตายตัว เพียงให้เล็กกว่าแผ่นปกที่เตรียมไว้ และเว้นระยะจากขอบให้สมดุลสวยงาม

สำหรับ Hansel & Gretel ตัวอย่างนี้ใช้ขนาด

12.8 × 19 ซม.

 

ติดกระดาษกาวสองหน้า

 

ส่วนการออกแบบสามารถทำได้อย่างอิสระตามเนื้อเรื่องและจินตนาการของผู้ทำ

เมื่อตกแต่งเสร็จแล้ว ติดกระดาษกาวสองหน้าด้านหลัง และนำภาพปกมาติดลงบนปกที่เตรียมไว้ 

ขั้นตอนที่ 7 เคลือบปก

 

แปะปกลงไป  ปกหลังลืมระบายน้ำให้แม่มดก่อนพ่นเคลือบเงา

 

เมื่อได้ปกหน้า–หลังเรียบร้อยแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือการเคลือบเพื่อเพิ่มความทนทานและช่วยให้ปกดูเรียบร้อยขึ้น

ใช้ สติกเกอร์ใสแผ่นใหญ่ ตัดให้มีขนาดเลยขอบปกออกมาประมาณ 2 ซม.

ค่อย ๆ ปิดสติกเกอร์จากด้านหนึ่งแล้วไล่ไปทีละน้อย เพื่อป้องกันการเกิดฟองอากาศ

ระวังอย่าให้สติกเกอร์พับหรือยับ เพราะจะแก้ไขได้ยาก

เมื่อติดเรียบร้อยแล้ว ให้ตัดมุมและพับส่วนที่เหลือเข้าด้านในด้วยหลักเดียวกับตอนพับกระดาษหุ้มปก

 

*ขออภัยที่ไม่ได้ถ่ายรูปขั้นตอนเคลือบด้วยสติกเกอร์ หลักการแบบเดียวกับตอนหุ้มไส้ปกค่ะ 

ขั้นตอนที่ 8 นำส่วนเนื้อหามาประกอบกับปก

 

มาถึงขั้นตอนสุดท้ายแล้วค่ะ

นำส่วนเนื้อหาของหนังสือมาติดกระดาษกาวสองหน้าบริเวณ 4 มุมทั้งสองด้าน และอาจเพิ่มบริเวณตรงกลางอีกเล็กน้อยเพื่อเพิ่มความแน่นหนา

จากนั้นทำทีละด้าน

1. แกะกระดาษกาวสองหน้าของด้านแรกออก

2. วางสันของส่วนเนื้อหาให้ตรงกับกึ่งกลางของสันปก

3. ตรวจสอบด้านบนและด้านล่างให้ได้กึ่งกลางพอดี

4. พับปกด้านที่ตรงกับส่วนเนื้อหาซึ่งติดกาวไว้แล้วเข้ามาประกบ

5. กดให้แน่นและเรียบ

6. ทำอีกด้านด้วยวิธีเดียวกัน

อย่ารีบติดพร้อมกันทั้งสองด้าน เพราะถ้าตำแหน่งคลาดเคลื่อนจะแก้ไขได้ยาก

เมื่อประกบครบทั้งสองด้านแล้ว หนังสือก็จะเป็นรูปเล่มสมบูรณ์

ขั้นตอนสุดท้าย อย่าเพิ่งรีบเปิดเล่ม

 

ชิ้นงานสำเร็จ

หลังจากประกอบหนังสือเสร็จแล้ว ให้นำ หนังสือหรือวัสดุที่มีน้ำหนักพอสมควรวางทับไว้ เพื่อช่วยให้กาวยึดติดดีและทำให้ชิ้นงานเรียบขึ้น

เมื่อทุกอย่างเข้าที่แล้ว เราก็จะได้หนังสือที่ทำขึ้นด้วยมือของเราเอง

 

หนังสือที่เราทำกับมือ

 

สำเร็จ น่าจับ ประทับใจ

 

จากกระดาษธรรมดาหลายแผ่น ผ่านการวาด ระบายสี ตัด พับ วัดระยะ และประกอบทีละส่วน จนกลายเป็น หนังสือหนึ่งเล่ม

เมื่อเห็นภาพรวมของชิ้นงานสำเร็จ ความประณีตในรายละเอียดเล็ก ๆ ตั้งแต่การเผื่อขอบ การพับมุม การกดร่อง ไปจนถึงการวางสันให้ตรงกลาง จะเป็นสิ่งที่ทำให้หนังสือดูสวยงาม แข็งแรง น่าจับ และน่าประทับใจ

ข้อควรจำจากการทำงานจริง

ขนาดที่ระบุในบทความนี้เป็นขนาดจาก Hansel & Gretel เล่มตัวอย่าง ไม่ใช่สูตรตายตัวสำหรับหนังสือทุกเล่ม

หัวใจสำคัญของวิธีนี้คือ

• ปกควรใหญ่กว่าส่วนเนื้อหาเล็กน้อย

• ต้องเผื่อระยะสำหรับร่องพับ

• อย่าตัดมุมชิดไส้ปกเกินไป

• วัดตำแหน่งสันให้แม่นก่อนประกบ

• ความหนาของวัสดุมีผลต่อระยะต่าง ๆ

• ทำทีละขั้นและตรวจตำแหน่งก่อนติดกาว

• ยิ่งฝึกทำหลายเล่ม จะยิ่งกะระยะและแก้ปัญหาได้แม่นขึ้น

จุดทศนิยมสำคัญนะคะ ไม่ได้พูดเล่น

งานแบบนี้บางครั้งต่างกันเพียงไม่กี่มิลลิเมตร ความเรียบร้อยของรูปเล่มก็เปลี่ยนไปแล้ว

ค่อย ๆ ทำ ค่อย ๆ สังเกต และเก็บประสบการณ์จากแต่ละเล่ม เมื่อทำบ่อยขึ้น มือของเราจะเริ่มรู้เองว่าตรงไหนควรเผื่อ ตรงไหนควรกด และตรงไหนต้องระวังเป็นพิเศษ

แล้วพบกันในเล่มถัดไปค่ะ ก่อนจะเริ่มทำเล่มใหม่ จะพาไปดู อุปกรณ์ที่ควรมีสำหรับการทำหนังสือเล่มเล็ก กันต่อ

 

 * ปรับปรุงจากบทความเดิม: เพิ่มรายละเอียด จัดลำดับขั้นตอน และปรับภาพประกอบให้อ่านง่ายยิ่งขึ้น