บทที่ 3 อุปกรณ์และขั้นตอนการทำหนังสือเล่มเล็ก

ตัวอย่างจาก Hansel & Gretel

หนังสือเล่มนี้เป็นตัวอย่างการทำหนังสือเล่มเล็กแบบง่าย ๆ โดยใช้ เทคนิคสีไม้ระบายน้ำ เหมาะสำหรับผู้ที่กำลังเริ่มต้นและอยากลองทำชิ้นงานให้สำเร็จสักหนึ่งเล่มก่อน

ในช่วงแรกยังไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการแต่งเรื่องขึ้นเองก็ได้ค่ะ อาจเลือกเรื่องที่เราสนใจและได้รับอนุญาตให้นำมาใช้ หรือเลือกเนื้อหาที่สามารถนำมาใช้ได้อย่างถูกต้อง พร้อมระบุผู้แต่งและแหล่งที่มาให้ชัดเจน

เหตุผลที่แนะนำให้เริ่มจากเรื่องที่มีเนื้อหาอยู่แล้ว เพราะมือใหม่จะได้ฝึกกระบวนการ ทำหนังสือ โดยไม่ต้องกังวลกับการคิดเรื่องพร้อมกันหลายอย่าง และมีโอกาสได้เห็นชิ้นงานสำเร็จเร็วขึ้น

งานชิ้นแรกไม่จำเป็นต้องสมบูรณ์แบบค่ะ อย่าเพิ่งเผางานเสียจนสุดท้ายต้อง “เผาทิ้ง” จริง ๆ เพราะความภูมิใจจากหนังสือเล่มแรกนี่แหละ อาจเป็นแรงให้เราอยากทำเล่มต่อไป

 

1. เตรียมเรื่องและเนื้อหา

อันดับแรก เลือกเรื่องที่จะนำมาทำเป็นหนังสือ แล้วอ่านเนื้อหาทั้งหมดให้เข้าใจก่อน

จากนั้นลองแบ่งเรื่องออกเป็นตอน ๆ ว่า หน้าไหนควรเล่าเหตุการณ์อะไร และตรงไหนควรมีภาพประกอบ

สำหรับมือใหม่ แนะนำว่า หนึ่งหน้าไม่ควรมีข้อความมากเกินไป ประมาณ 5–7 บรรทัดก็เพียงพอ เพราะถ้าข้อความแน่นเต็มหน้า หนังสือจะดูหนักและไม่น่าสนใจ

เหลือพื้นที่ไว้ให้ภาพได้ทำหน้าที่เล่าเรื่องบ้างค่ะ

ตรงนี้ถ้าเราทำ Storyboard ไว้ก่อน จะช่วยให้แบ่งเนื้อหาและจำนวนหน้าได้ง่ายขึ้นมาก  

2. เตรียมอุปกรณ์

อุปกรณ์ที่ใช้สำหรับหนังสือตัวอย่างเล่มนี้ ได้แก่

• กระดาษวาดรูปประมาณ 100 ปอนด์ หรือประมาณ 200 แกรม

• กระดาษขนาด A4 สำหรับทำหน้าหนังสือ

• กระดาษแผ่นใหญ่กว่า A4 สำหรับทำปก

• ดินสอ

• ยางลบ

• ไม้บรรทัด แนะนำไม้บรรทัดเหล็กสำหรับงานตัด

• กรรไกร

• คัตเตอร์

• กระดานรองตัด

• กาวสองหน้าชนิดบาง หรือกาวสำหรับงานกระดาษ

• ปากกาสำหรับเดินเส้น

• สีไม้ระบายน้ำ

• พู่กันและน้ำ

• อุปกรณ์ตกแต่งอื่น ๆ ตามต้องการ

ถ้าต้องซื้อกระดาษ แนะนำให้ดู น้ำหนักและชนิดของกระดาษที่ระบุบนผลิตภัณฑ์ เป็นหลัก เพราะกระดาษแต่ละชนิดให้ผลต่างกัน โดยเฉพาะเมื่อเราจะใช้เทคนิคที่มีน้ำเข้ามาเกี่ยวข้อง

3. เตรียมกระดาษสำหรับทำหน้าหนังสือ

 

 

เมื่อแบ่งเนื้อหาเรียบร้อยแล้ว เราจะพอทราบว่าหนังสือมีประมาณกี่หน้า

นำกระดาษวาดรูปขนาด A4 มาพับครึ่งให้เรียบร้อย เตรียมไว้ตามจำนวนหน้าที่ต้องการ

ในขั้นฝึกไม่จำเป็นต้องกังวลว่าต้องคำนวณได้พอดีตั้งแต่ครั้งแรก หากภายหลังพบว่าจำนวนหน้าไม่พอ สามารถเตรียมเพิ่มได้

แต่ถ้าเป็นการฝึกเพื่อการแข่งขัน ควรฝึกคำนวณจำนวนหน้าและวาง Storyboard ให้เรียบร้อยก่อนลงมือจริง เพราะจะช่วยประหยัดเวลาได้มาก

4. กำหนดพื้นที่ข้อความและภาพ

 

สำหรับมือใหม่ แนะนำให้ใช้ดินสอตีเส้นบาง ๆ ก่อนเขียนจริง

อาจกำหนดกรอบของหน้าไว้คร่าว ๆ ว่า

ส่วนไหนเป็นข้อความ — ส่วนไหนเป็นภาพ

ไม่มีกฎว่าข้อความต้องอยู่ด้านบนหรือด้านล่างเสมอไปค่ะ

บางหน้าอาจวางข้อความด้านบน
บางหน้าอยู่ด้านล่าง
บางหน้าอยู่ด้านซ้ายหรือขวา
หรือออกแบบให้ข้อความแทรกอยู่กับภาพก็ได้

สิ่งสำคัญคือ เมื่อเปิดหนังสือแล้วต้อง อ่านง่าย มองสบาย และภาพกับข้อความไม่แย่งกัน

หากต้องการตีเส้นสำหรับเขียนข้อความ ให้ทดลองระยะประมาณ 5 มม. ก่อน แล้วลองเขียนดูว่าขนาดตัวอักษรเหมาะกับงานของเราหรือไม่ จากนั้นจึงปรับตามความถนัด

5. เขียนเนื้อเรื่องและร่างภาพประกอบ

 

เมื่อกำหนดตำแหน่งเรียบร้อยแล้ว จึงเริ่มเขียนเนื้อเรื่องและวาดภาพประกอบด้วยดินสอ

ช่วงนี้ยังไม่ต้องรีบเดินเส้นค่ะ

ตรวจดูก่อนว่า

• ข้อความครบหรือไม่

• สะกดคำถูกต้องหรือไม่

• ภาพสัมพันธ์กับเนื้อหาหรือไม่

• องค์ประกอบของหน้าแน่นหรือโล่งเกินไปหรือไม่

• ลำดับเรื่องต่อเนื่องกันหรือไม่

ตรวจให้เรียบร้อยก่อน เพราะเมื่อเดินเส้นด้วยหมึกแล้ว การแก้ไขจะยากขึ้น

6. เดินเส้นด้วยปากกากันน้ำ

 

เมื่อพอใจกับภาพร่างแล้ว จึงเดินเส้นด้วยปากกาหมึกสีดำ

เนื่องจากหนังสือตัวอย่างใช้ สีไม้ระบายน้ำ ปากกาที่ใช้เดินเส้นควรเป็นชนิดกันน้ำ โดยสังเกตคำว่า

Waterproof

บนตัวปากกาหรือบรรจุภัณฑ์

ถ้าใช้หมึกที่ละลายน้ำ เมื่อใช้พู่กันเกลี่ยสี หมึกดำอาจละลายออกมาปนกับสี ทำให้ภาพเลอะได้

หลังจากหมึกแห้งสนิทแล้ว จึงค่อย ๆ ลบรอยดินสอออกให้สะอาด

7. ลงสีภาพประกอบ

ขั้นตอนต่อไปคือการลงสี

เล่มตัวอย่างนี้ใช้ สีไม้ระบายน้ำ โดยสามารถลงสีไม้ก่อน แล้วใช้พู่กันแตะน้ำเล็กน้อยเกลี่ยสีให้เกิดน้ำหนักและความนุ่มนวลตามต้องการ

ไม่จำเป็นต้องลงสีทุกพื้นที่จนแน่นค่ะ

บางส่วนปล่อยพื้นที่ขาวไว้บ้าง จะช่วยให้ภาพดูสบายตาและทำให้ข้อความอ่านง่ายขึ้น

เมื่อทำแต่ละหน้าเสร็จ อย่าลืม ใส่เลขหน้าให้ชัดเจน เพื่อป้องกันการเรียงหน้าผิดตอนประกอบเล่ม

8. ทำให้ครบทุกหน้า

 

ทำตามกระบวนการเดิมจนครบทุกหน้า

ร่าง → เขียน → วาด → ตรวจ → เดินเส้น → ลบดินสอ → ลงสี

สำหรับเทคนิคการทำเล่มนี้ เราจะทำงาน เพียงด้านเดียวของกระดาษ A4

ส่วนด้านหลังปล่อยว่างไว้ เพราะภายหลังเราจะนำด้านหลังของแต่ละหน้ามาประกบเข้าหากันตอนประกอบเล่ม

9. เรียงลำดับหน้าก่อนติดกาว

 

ขั้นตอนนี้ต้องใจเย็นเป็นพิเศษค่ะ

นำหน้าทั้งหมดมาเรียงตามเลขหน้าให้ถูกต้องก่อน อย่าเพิ่งรีบติดกาว

เมื่อตรวจจนแน่ใจแล้ว จึงพลิกดูคู่หน้าที่จะต้องประกบกัน

หลักของวิธีนี้คือ หลังชนหลัง

ตัวอย่างเช่น

หน้า 2 หันด้านหลังประกบกับหน้า 3

หน้า 4 หันด้านหลังประกบกับหน้า 5

และทำต่อไปตามลำดับของรูปเล่ม

10. ประกอบหน้าหนังสือ

 

ติดกาวสองหน้าชนิดบางบริเวณด้านหลังของกระดาษ หรือใช้กาวสำหรับงานกระดาษตามความถนัด

จากนั้นนำหน้าถัดไปมาประกบ

ก่อนกดติดจริงให้เล็งตำแหน่งให้แม่น โดยเฉพาะบริเวณมุม

มุมต้องชิดมุม ขอบต้องตรงขอบ

เมื่อแน่ใจแล้วจึงค่อยกดให้ติดสนิท

ทำเช่นนี้ต่อไปจนครบทุกหน้า ก็จะเริ่มเห็นเนื้อหนังสือเป็นเล่มขึ้นมาแล้วค่ะ

11. ตัดแต่งขอบหนังสือ

 

หลังจากประกอบหน้าครบแล้ว อาจพบว่าขอบกระดาษบางแผ่นเหลื่อมกันเล็กน้อย

ใช้ไม้บรรทัดเหล็กและคัตเตอร์คม ๆ ตัดแต่งขอบทั้ง 3 ด้านให้เรียบร้อย โดยตัดออกเพียงเล็กน้อยเท่าที่จำเป็น ไม่ควรตัดลึกจนกระทบภาพหรือข้อความ

ขั้นตอนนี้ต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ

กดไม้บรรทัดให้แน่น มือที่จับไม้บรรทัดต้องอยู่นอกแนวคัตเตอร์ และควรตัดทีละเบา ๆ หลายครั้งแทนการออกแรงกดครั้งเดียว

12. ตรวจความเรียบร้อยก่อนเข้าปก

เมื่อประกอบส่วนเนื้อหาเสร็จแล้ว ให้ตรวจหนังสืออีกครั้งตั้งแต่หน้าแรกจนถึงหน้าสุดท้าย

ตรวจเลขหน้า ลำดับเรื่อง ตัวสะกด ภาพ รอยกาว ขอบกระดาษ และความเรียบร้อยของแต่ละหน้า

หากต้องการ สามารถเพิ่มเติมส่วนต่าง ๆ เช่น

คำนำ
สารบัญ
แหล่งที่มาของเนื้อหา
ข้อมูลผู้จัดทำ

ตามความเหมาะสมของหนังสือแต่ละเล่ม

หากต้องการเพิ่มความคงทนของภาพ อาจเลือกใช้วัสดุเคลือบที่เหมาะกับชนิดสีและกระดาษ แต่ควรทดลองกับเศษกระดาษก่อน เพราะวัสดุเคลือบบางชนิดอาจทำให้สีหรือกระดาษเปลี่ยนไป

สรุปขั้นตอนแบบสั้น ๆ

• เลือกเรื่องและตรวจสิทธิการใช้เนื้อหา

• แบ่งเนื้อหาเป็นหน้า / ทำ Storyboard

• เตรียมกระดาษและอุปกรณ์

• พับกระดาษ A4

• กำหนดพื้นที่ข้อความและภาพ

• เขียนเรื่องและร่างภาพ

• ตรวจความถูกต้อง

• เดินเส้นด้วยปากกากันน้ำ

• ลบรอยดินสอ

• ลงสีไม้ระบายน้ำ

• ใส่เลขหน้าและเรียงหน้า

• ประกบกระดาษแบบหลังชนหลัง

• ตัดแต่งขอบ****ตรวจความเรียบร้อย

   

เพียงเท่านี้ เราก็จะได้ ส่วนเนื้อหาของหนังสือเล่มเล็ก พร้อมสำหรับขั้นตอนต่อไปแล้วค่ะ

ยังไม่จบนะคะ เพราะตอนนี้หนังสือของเรายังไม่มีปก

 

บทต่อไป เราจะมาทำปกและเข้าปกหนังสือให้กลายเป็นหนังสือเล่มสมบูรณ์กันค่ะ

ค่อย ๆ ทำไปทีละขั้น ไม่ต้องรีบให้เล่มแรกสวยที่สุด ขอเพียงทำให้สำเร็จก่อน เมื่อได้จับหนังสือที่เราทำขึ้นมาด้วยมือตัวเอง ความรู้สึกตอนนั้นจะเป็นแรงให้เราอยากทำเล่มต่อไปเองค่ะ

 

 

 ปรับปรุงจากบทความเดิม: เพิ่มรายละเอียด จัดลำดับขั้นตอน และปรับภาพประกอบให้อ่านง่ายยิ่งขึ้น